موسیقی علمی است ریاضی که در آن از چگونگی نغمه‌ها از نظر ملایمت و سازگاری، و چگونگی زمان‌های بین نغمه‌ها بحث می‌شود. [ابوعلی سینا]

موسیقی یا موزیک که پارسی میانه‌ی آن خُنیا و از واژه ی یونانی (Mousika) μουσική  ، هنر بیان احساسات به وسیلهٔ آواها ، دانش ترکیب صداها  و مهم‌ترین عوامل آن صدا و ریتم هستند .

پیشینیان موسیقی را چنین تعریف کرده‌اند: معرفت الحان و آنچه التیام الحان بدان بود و بدان کامل شود. ارسطو موسیقی را یکی ازشاخه‌های ریاضی می‌دانسته و بوعلی سینا آن را علمی ریاضی ولی از آنجا که همه ویژگی‌های موسیقی مانند ریاضی مسلم و غیرقابل تغییر نیست ، بلکه ذوق و قریحهٔ سازنده و نوازنده هم در آن دخالت تام دارد، آن را هنر نیز می‌دانند. در هر صورت موسیقی امروز دانش و هنری گسترده‌است که دارای بخش‌های گوناگون و تخصّصی می‌باشد.با بالا رفتن سطح فرهنگ و هنر معلوم شد صداهاى خوشایند، صداهایى هستند که از نظمى خاص پیروى مى‌کنند و بین آنها نسبت‌هاى معینى وجود دارد. براى همین عدد در موسیقى داراى اهمیت بسیارى است.

 

ریشه واژهٔ خنیا

خُنیا از ریشه «خونیاک» زبان پارسی میانه و «هو نواک» اوستایی است که خود آن از دو بخش تشکیل شده: «هو» به معنای نیک، زیبا، خوش (برای نمونه در واژهٔ «هومن» به معنای نیک‌اندیش)، و «نواک» به معنای نوا. در کل هونواک، خونیاک و خنیا به معنی «نوای خوش» است.

 

موسیقی ذهن را لطیف و خوی را ملایم و جان را شاد و قلب را دلیر و بخیل را بخشنده می‌کند، آفرین بر خردمندی که موسیقی را پدیدآورد.[ابن خردادبه]

نت های موسیقی

نت ها مانند اتم ها برای موسیقی هستند ، تجزیه‌وتحلیل اجزای یک اثر موزیکال که ایفای آن را آسان می‌کند، درک موسیقی، و آنالیز .نت اصطلاحی در موسیقی و دو معنی عمده دارد:

  • نشانه‌ای است در یادداشت‌های موزیکال برای نشان دادن نسبیِ مدت و زمان اجرای یک صوت؛
  • یک صدای معین، به‌تنهایی.

چگونه نت های موسیقی را بخوانیم

نت ها و خطوط حامل

نتهای موسیقی، علائم و نشانه ها همگی وقتی معنا پیدا می کنند که روی 5 خط موازی با فواصل یکسان قرار می گیرند. این خطوط در تمام صفحات موسیقی در چندین ردیف پشت سر هم و با فواصل یکسان کشیده شده اند. خطوط حامل نت های موسیقی را در روی خطوط و بین خطوط حمل می کند. از این رو به آنها خطوط حامل گفته می شود.

هفت عدد نت که به اشکال زیر از سمت چپ به راست خوانده می شوند:
  سی       لا         سُل         فا        می       رِ       دو   
   do     re       mi       fa       sol      la        si
   C        D        E        F          G        A        B

موسیقی در ایران

موسیقی سنتی ایرانی، که با نام موسیقی اصیل ایرانی، موسیقی کلاسیک ایرانی و موسیقی دستگاهی نیز شناخته می‌شود . شامل دستگاه‌ها، نغمه‌ها، و آوازها، از سالها پیش از میلاد مسیح تا به امروز سینه به سینه در متن مردم ایران جریان داشته، و آنچه دلنشین‌تر، ساده‌تر و قابل‌فهم تر بوده‌است امروز در دسترس است، بخش بزرگی از آسیای میانه، افغانستان، پاکستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، و یونان متأثر از این موسیقی است و هرکدام به سهم خود تأثیراتی در شکل گیری این موسیقی داشته‌اند، از موسیقی‌دان‌ها یا به عبارتی نوازندگان موسیقی در ایران باستان می‌توان به «باربد» و «نکیسا» و «رامتین» اشاره کرد. انقلاب اسلامی ایران باعث سراییدن ترانهای اسلامی و انقلابی و افزودن دسته بندی جدید به موسیقی ایرانی شد. نادر طالب زاده از کارگردانهای مطرح جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه ای بیان کرده است که: انقلاب با موسیقی شروع شد از اولین ترانهای انقلابی و اسلامی می‌توان به ترانه ی خمینی ای امام و برخیزید ای شهیدان اشاره کرد.

 

تمام پدیده‌ها در مقایسه با موسیقی تنها نمادند «زایش تراژدی»  و زندگی بدون موسیقی اشتباهی بزرگ بوده است .[نیچه]

نظریه‌های زیبایی‌شناسی دربارهٔ موسیقی

سه نظریه زیبایی شناسی دربارهٔ موسیقی وجود دارد:

  • موسیقی به مثابه زبان احساسات

  آنجا که سخن از گفتن بازمی‌ماند موسیقی آغاز می‌شود و موسیقی مظهری است عالی‌تر از هر علم و فلسفه‌ای. موسیقیهنر زبان دل و روح بشر و عالی‌ترین تجلی قریحهٔ انسانی است  [بتهوون]

  • موسیقی به مثابه نماد احساس

ریشه موسیقی به عهد کهن ارتباط دارد. درواقع همان روزی که انسان توانست برای نخستین بار خوشی‌ها ورنج‌های خود را با صدا نمایش دهد، مبدأ موسیقی به شمار می‌آید [لئوپددوفن] و آنچه موسیقی متعلق به خود می‌داند همان اعماق زندگانی درون شخص است موسیقی هنر خاص روح است و به طور مستقیم به روح خطاب می‌کند [هگل] . موسیقی حکمتی است که نفوس بشر از اظهار آن در قالب الفاظ عاجز است بنابراین آن را در قالب اصوات ظاهر می‌سازد [ارسطو]

  • ذات موسیقی صدا و حرکت است

موسیقی ذهن را لطیف و خوی را ملایم و جان را شاد و قلب را دلیر و بخیل را بخشنده می‌کند، آفرین بر خردمندی که موسیقی را پدیدآورد [ابن خردادبه] و موسیقی روح انسان را مناسب و هماهنگ می‌کند و استعداد پذیرش عدالت را در وی برمی‌انگیزد [افلاطون]

بسیاری از پدیده‌های طبیعی مانند آبشار و وزش باد از میان برگ‌های درختان و نوای طبیعی موسیقی ایجاد می‌کنند.  پس باید بپذیریم موسیقی پدیده‌ای است در فطرت آدمی. از آنجا که موسیقی، یکی از زیر مجموعه‌های فرهنگ، در همه جوامع وجود دارد، و گاه با افسانه‌ها و حکایت‌ها و احساسات آمیخته شده است .